Cầu vồng là gì mà mỗi lần xuất hiện lại khiến trẻ nhỏ reo lên thích thú? Đây không chỉ là hiện tượng tự nhiên đầy màu sắc, mà còn là “bài học trực quan” tuyệt vời về ánh sáng, nước và khoa học. Bé hãy cùng KidsUP khám phá bí ẩn phía sau dải màu rực rỡ này theo cách dễ hiểu nhất dành cho trẻ và phụ huynh.
Cầu vồng thường xuất hiện sau cơn mưa, khi không khí còn ẩm và Mặt Trời chiếu sáng từ phía sau người quan sát. Đây là khoảnh khắc kỳ diệu mà trẻ nhỏ cực kỳ thích thú vì cảm giác như “được nhìn thấy phép màu thật sự”.
Cách cầu vồng hình thành luôn khiến trẻ em tò mò: “Vì sao trời mưa lại có cầu vồng?”, “Tại sao chỉ thấy bảy màu?”. Thực tế, sự xuất hiện của một chiếc cầu vồng là kết quả của ba quá trình liên tiếp: khúc xạ, phản xạ và tán sắc ánh sáng trong những giọt nước.
– Ánh sáng Mặt Trời và vai trò của các giọt nước
Ánh sáng Mặt Trời tưởng như màu trắng, nhưng thực chất bao gồm nhiều bước sóng màu khác nhau. Khi trời còn đọng lại những giọt nước sau mưa hoặc có sương mù, các giọt nước này hoạt động như những “lăng kính tí hon” giúp ánh sáng phân chia thành nhiều màu.
– Quá trình khúc xạ – phản xạ – tán sắc ánh sáng
Khi tia sáng Mặt Trời đi vào giọt nước, ánh sáng bị khúc xạ (bẻ cong). Sau đó, ánh sáng được phản xạ lại từ mặt sau của giọt nước, rồi tiếp tục bị khúc xạ lần nữa khi thoát ra ngoài. Kết quả của quá trình này là ánh sáng trắng được tán sắc thành 7 màu đẹp mắt.
Mỗi màu có góc lệch khác nhau, trong đó màu đỏ lệch ít nhất và màu tím lệch nhiều nhất, tạo ra thứ tự quen thuộc từ đỏ đến tím.
– Vì sao chúng ta chỉ thấy cầu vồng khi đứng ở góc “đúng”?
Một điều thú vị là cầu vồng không tự xuất hiện cho mọi người. Để nhìn thấy cầu vồng, bạn phải đứng tại vị trí mà góc giữa ánh sáng phản chiếu và mắt người quan sát đạt khoảng 40–42 độ. Nếu lệch khỏi “góc vàng”, dải màu sẽ không hiện ra.
Đó là lý do hai người đứng cạnh nhau có thể thấy cầu vồng hơi khác nhau, vì mỗi người nhìn thấy ánh sáng từ những giọt nước khác nhau.
Không chỉ có một loại cầu vồng mà chúng ta thường thấy sau mưa. Trong tự nhiên còn có những kiểu cầu vồng độc đáo, hiếm gặp và cực kỳ hấp dẫn đối với trẻ.
– Loại 1: Cầu vồng đôi (Double rainbow)
Cầu vồng đôi xuất hiện khi ánh sáng bị phản xạ hai lần bên trong giọt nước. Bạn sẽ thấy một cầu vồng chính rõ nét và một cầu vồng phụ phía trên nhạt màu hơn. Đặc biệt, thứ tự màu ở cầu vồng phụ bị đảo ngược, tạo nên hình ảnh rất ấn tượng.
– Loại 2: Cầu vồng sương mù (Fogbow)
Fogbow là dạng cầu vồng xuất hiện khi ánh sáng đi qua những hạt sương siêu nhỏ. Vì kích thước hạt sương bé hơn nhiều so với giọt mưa nên cầu vồng sương mù thường có màu rất nhạt, đôi khi gần như trắng, giống như “vòng trăng mờ ảo” trên nền trời.
– Loại 3: Cầu vồng lửa (Fire rainbow)
Tên gọi dễ gây hiểu lầm, nhưng cầu vồng lửa thực chất là hiện tượng ánh sáng Mặt Trời chiếu qua những tinh thể băng trong tầng mây ti. Khi ánh sáng khúc xạ mạnh, tạo thành dải màu rực rỡ nằm ngang giống như ngọn lửa trên bầu trời. Đây là hiện tượng hiếm gặp và khiến trẻ cực kỳ thích thú.
– Loại 4: Cầu vồng tròn 360 độ khi nhìn từ máy bay
Khi quan sát từ mặt đất, ta chỉ thấy nửa vòng cung của cầu vồng. Nhưng nếu nhìn từ máy bay, bạn có thể thấy cầu vồng tròn hoàn chỉnh 360 độ. Đây là một hiện tượng rất đẹp, giúp trẻ hiểu rằng cầu vồng thực chất là một vòng tròn, không phải chỉ là “vòng cung”.
Dưới đây là những câu hỏi trẻ thường thắc mắc khi nhìn thấy cầu vồng, được giải thích ngắn gọn và dễ hiểu.
Cầu vồng xuất hiện khi có ánh sáng Mặt Trời và những giọt nước trong không khí cùng lúc. Thường gặp nhất là sau cơn mưa, khi Mặt Trời ló ra và không khí vẫn còn ẩm.
Có, hiện tượng này được gọi là “cầu vồng đêm” (moonbow). Cầu vồng đêm xuất hiện khi ánh sáng Mặt Trăng đủ mạnh chiếu vào các giọt nước, tuy nhiên hiếm gặp vì ánh sáng Mặt Trăng yếu hơn Mặt Trời rất nhiều.
Cầu vồng luôn tạo thành vòng cung vì ánh sáng phản xạ từ các giọt nước theo một góc cố định. Khi nhiều giọt nước phản chiếu ánh sáng đồng thời, mắt người sẽ nhận được hình dạng vòng cung. Nếu quan sát từ máy bay, bạn sẽ thấy cầu vồng hình vòng tròn hoàn chỉnh.
Giờ thì câu hỏi cầu vồng là gì đã có câu trả lời thật dễ hiểu cho cả trẻ nhỏ và phụ huynh. Đây không chỉ là hiện tượng thiên nhiên đẹp mắt mà còn là bài học quý giá về ánh sáng và khoa học.
Để trẻ yêu thích việc học địa lý, lịch sử, khoa học nhân loại, khoa học tự nhiên cùng nhiều môn học hữu ích khác như toán toán tư duy, tiếng anh, tiếng Việt,… thì ba mẹ hoàn toàn có thể yên tâm với app giáo dục sớm KidsUP Pro dành cho trẻ từ 1 – 8 tuổi. Học ngay trên điện thoại mà không cần kết nối wifi. Ba mẹ hãy đăng ký cho con từ sớm để nhận được những ưu đãi phù hợp nhất từ KidsUP nhé!
Chào các độc giả của KidsUP, mình là Khả Như – tác giả tại chuyên mục “Kiến thức giáo dục sớm”. Mình đã có 3 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực biên soạn nội dung và chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm trong các lĩnh vực giáo dục trẻ nhỏ, nuôi dạy con,…. Mình hy vọng rằng với những nội dung tâm huyết mình đăng tải trên sẽ đem tới cho các bậc phụ huynh cũng như các bé nhiều giá trị hữu ích.
