Hỗn số luôn khiến nhiều học sinh và phụ huynh bối rối khi mới làm quen. Trong bài viết này của KidsUP, bạn sẽ được hướng dẫn cách tính hỗn số dễ hiểu nhất, trình bày từng bước rõ ràng, bám sát chương trình SGK. Chỉ cần học đúng cách, xem là làm được ngay, không còn lo nhầm lẫn hay sai sót.
Hỗn số là một số được tạo bởi hai phần: phần số nguyên và phần phân số, được viết liền nhau để thể hiện giá trị lớn hơn 1 nhưng chưa phải là số nguyên tiếp theo. Nói đơn giản, hỗn số giúp chúng ta diễn tả “một số và thêm một phần nữa” cho dễ hiểu, dễ tính.
Ví dụ: Hỗn số 2 1/3 có nghĩa là 2 cái trọn vẹn và thêm 1 phần trong 3 phần bằng nhau của cái tiếp theo. Trong đời sống, bạn có thể hình dung là 2 cái bánh nguyên và thêm 1/3 cái bánh nữa – gộp lại chính là hỗn số 2 1/3.
Để làm tốt các bài toán về hỗn số, học sinh cần nắm vững 2 cách tính quan trọng nhất: đổi hỗn số thành phân số và đổi phân số thành hỗn số. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từng trường hợp, trình bày từng bước rõ ràng, học đến đâu áp dụng được ngay đến đó.
Đổi hỗn số thành phân số là bước bắt buộc khi làm các phép toán như cộng, trừ, nhân, chia hỗn số. Cách làm rất đơn giản nếu nhớ đúng thứ tự.
Cách thực hiện:
Công thức dễ nhớ: (Số nguyên × Mẫu số + Tử số) / Mẫu số
Ví dụ: Đổi hỗn số 3 2/5 thành phân số
Mẹo nhỏ cho học sinh: Chỉ cần nhớ “nhân – cộng – giữ nguyên” là làm được ngay.
Cách đổi phân số thành hỗn số thường dùng khi kết quả phân số lớn hơn 1, giúp bài toán gọn gàng và dễ hiểu hơn.
Cách thực hiện:
Ví dụ: Đổi phân số 17/5 thành hỗn số
Lưu ý quan trọng:
Sau khi hiểu rõ khái niệm và cách đổi hỗn số, bước tiếp theo là thực hiện các phép tính với hỗn số. Ở phần này, từng phép cộng – trừ – nhân – chia sẽ được tách riêng, hướng dẫn rõ ràng, giúp học sinh làm đúng ngay từ đầu và tránh nhầm lẫn như nhiều bạn thường gặp.
– Trường hợp chung mẫu số:
Ví dụ: 2 1/5 + 1 3/5
→ Đổi: 11/5 + 8/5 = 19/5
→ Kết quả: 3 4/5
– Trường hợp khác mẫu số:
Với hỗn số khác mẫu, cần thêm một bước:
Lưu ý: Không cộng trực tiếp phần nguyên với phần phân số nếu chưa đổi, rất dễ sai.
Cách làm chuẩn:
Ví dụ: 3 1/4 − 1 2/4
→ Đổi: 13/4 − 6/4 = 7/4
→ Kết quả: 1 3/4
Mẹo tránh sai: Không nên “mượn” số nguyên khi mới học, hãy đổi về phân số trước để chắc chắn đúng.
Nhân hỗn số là phép tính dễ nhất nếu làm đúng quy trình.
Các bước thực hiện:
Ví dụ: 2 1/2 × 1 1/3
→ Đổi: 5/2 × 4/3 = 20/6 = 10/3
→ Kết quả: 3 1/3
Gợi ý: Nên rút gọn trước khi nhân để bài làm gọn và nhanh hơn.
Chia hỗn số sẽ trở nên rất dễ nếu học sinh nhớ một quy tắc quan trọng.
Quy tắc cần nhớ: Chia cho một phân số = Nhân với phân số nghịch đảo
Cách thực hiện:
Ví dụ: 3 1/3 ÷ 1 1/6
→ Đổi: 10/3 ÷ 7/6
→ = 10/3 × 6/7 = 60/21 = 20/7
→ Kết quả: 2 6/7
Lỗi thường gặp: Quên đảo ngược phân số thứ hai, dẫn đến sai kết quả.
– Mẹo 3 bước “Nhìn – Đổi – Tính”
Đây là mẹo quan trọng nhất, giúp học sinh tránh nhầm lẫn trong hầu hết các bài toán về hỗn số.
Chỉ cần làm đúng 3 bước này, học sinh sẽ giảm sai sót đến 80%, đặc biệt là với bài kiểm tra.
– Cách tự kiểm tra kết quả để tránh mất điểm oan
Nhiều học sinh làm đúng cách nhưng vẫn sai do chủ quan không kiểm tra lại. Phụ huynh có thể dạy con 2 cách kiểm tra nhanh sau:
Bài 1: Cộng hỗn số (khác mẫu)
Tính: 2 1/3 + 1 3/4
Lời giải:
Đáp án: 4 1/12
Bài 2: Trừ hỗn số
Tính: 4 2/5 − 1 3/5
Lời giải:
Đáp án: 2 4/5
Bài 3: Nhân hỗn số
Tính: 1 1/2 × 2 2/3
Lời giải:
Đáp án: 4
Bạn nên đổi hỗn số sang phân số trong hầu hết các phép tính như cộng, trừ, nhân, chia. Việc đổi sang phân số giúp bài toán dễ làm hơn, ít sai hơn và đúng theo cách dạy trong chương trình Toán tiểu học.
Đặc biệt, khi làm bài kiểm tra hoặc bài thi, đổi về phân số là cách an toàn nhất để tránh mất điểm oan.
Về lý thuyết, trong một số trường hợp đơn giản (ví dụ cộng hai hỗn số có cùng mẫu), có thể tính trực tiếp. Tuy nhiên, cách này không được khuyến khích cho học sinh tiểu học vì rất dễ nhầm giữa phần số nguyên và phần phân số.
Vì vậy, để đảm bảo chính xác, học sinh vẫn nên đổi hỗn số thành phân số trước khi tính.
Hỗn số thường được dùng khi cần biểu diễn số lớn hơn 1 nhưng chưa tròn, giúp cách viết và cách hiểu trực quan hơn. Trong đời sống, hỗn số xuất hiện khi nói về độ dài, khối lượng, thời gian như: 2 1/2 mét vải, 1 3/4 giờ học.
Trong toán học, hỗn số giúp trình bày kết quả gọn gàng và dễ hình dung hơn so với phân số lớn hơn 1.
Qua bài viết này, hy vọng phụ huynh và học sinh đã nắm vững cách tính hỗn số từ khái niệm, cách đổi đến từng phép tính cụ thể, kèm mẹo ghi nhớ và bài tập thực hành dễ áp dụng.
Để trẻ yêu thích việc học địa lý, lịch sử, khoa học nhân loại, khoa học tự nhiên, khoa học vật lý cùng nhiều môn học hữu ích khác như Toán tư duy, tiếng Anh, tiếng Việt,… thì ba mẹ hoàn toàn có thể yên tâm với app giáo dục sớm KidsUP Pro dành cho trẻ từ 1 – 8 tuổi. Học ngay trên điện thoại chỉ cần 15 phút mỗi ngày theo cài đặt và không cần kết nối wifi. Ba mẹ hãy đăng ký cho con từ sớm để nhận được những ưu đãi phù hợp nhất từ KidsUP nhé!
Chào các độc giả của KidsUP, mình là Khả Như – tác giả tại chuyên mục “Kiến thức giáo dục sớm”. Mình đã có 3 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực biên soạn nội dung và chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm trong các lĩnh vực giáo dục trẻ nhỏ, nuôi dạy con,…. Mình hy vọng rằng với những nội dung tâm huyết mình đăng tải trên sẽ đem tới cho các bậc phụ huynh cũng như các bé nhiều giá trị hữu ích.
