Khởi nghĩa Lam Sơn: Nguyên nhân, diễn biến, kết quả

Khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427) là một trong những trang sử oanh liệt nhất của dân tộc Việt Nam, mở ra thời kỳ độc lập tiếp theo, tự chủ sau hai thập kỷ chịu ách đô hộ nhà Minh. Để giúp bạn đọc có thể hiểu rõ hơn về một trong những mốc lịch sử chói lọi nhất của dân tộc, KidsUP sẽ cùng các bạn tìm hiểu thật chi tiết về diễn biến của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn trong bài viết dưới đây nhé!

Bối cảnh và nguyên nhân khởi nghĩa Lam Sơn

Để hiểu được vì sao cuộc khởi nghĩa này lại bùng nổ và giành được thắng lợi vang dội đến vậy, chúng ta cần tìm hiểu kỹ về bối cảnh lịch sử và những nguyên nhân dẫn đến cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. 

Bối cảnh giai đoạn khởi nghĩa

Vào cuối thế kỷ XIV, triều đại nhà Trần lâm vào khủng hoảng trầm trọng. Vua chúa không lo các vấn đề triều chính, quan lại lợi dụng để tham nhũng, đất nước ngày càng suy yếu. Điều này tạo điều kiện cho Hồ Quý Ly cướp ngôi, lập ra nhà Hồ (1400). 

Tuy nhiên, vào năm 1406, lợi dụng danh nghĩa “phù Trần diệt Hồ”, nhà Minh đã đưa quân xâm lược Đại Việt và đánh bại nhà Hồ. Từ đó, nước Đại Việt rơi vào ách đô hộ của quân Minh.

Trong suốt thời kì bị đô hộ, nước ta phải chịu đựng sự cai trị khắc nghiệt của nhà Minh. Xã hội nước ta khi đó rơi vào tình cảnh hỗn loạn, nhân dân lầm than, tầng lớp trí thức và hào kiệt căm phẫn. Trước thực trạng ấy, nhiều cuộc nổi dậy lẻ tẻ bùng lên nhưng nhanh chóng bị đàn áp. 

Đến đầu thế kỷ XV, vùng Thanh Hóa – Nghệ An trở thành nơi tập hợp lực lượng chống Minh, chuẩn bị cho một cuộc khởi nghĩa quy mô lớn, do Lê Lợi đứng ra lãnh đạo.

Nguyên nhân dẫn đến cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

Nguyên nhân chính dẫn đến khởi nghĩa Lam Sơn là do chính sách cai trị hà khắc và tàn bạo của nhà Minh. Chúng không chỉ cướp bóc của cải, tài nguyên mà còn đàn áp, bóc lột sức lao động của nhân dân ta. Mọi hoạt động văn hóa, tín ngưỡng của người Việt đều bị cấm đoán. Sự áp bức này tạo nên mâu thuẫn dân tộc sâu sắc, biến lòng căm thù thành động lực đấu tranh.

Trong bối cảnh đó, vùng đất Thanh – Nghệ, nơi tập trung nhiều hào kiệt địa phương, đã trở thành cái nôi của phong trào đấu tranh. Lê Lợi, một hào trưởng có uy tín ở vùng đất này, đã chiêu mộ những người cùng chí hướng, sẵn sàng đứng lên chống lại quân Minh. 

Lê Lợi cùng các cộng sự đã lựa chọn Lam Sơn (Thanh Hóa) làm căn cứ khởi đầu. Mục tiêu ban đầu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là tập hợp lực lượng, xây dựng căn cứ địa, từng bước mở rộng ảnh hưởng để chuẩn bị cho một cuộc chiến lâu dài. Cuộc khởi nghĩa không phải là sự ngẫu nhiên, mà là điều tất yếu của lịch sử, đáp ứng nguyện vọng của toàn thể dân tộc.

Diễn biến chính khởi nghĩa Lam Sơn từ năm 1418 – 1427

Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là một chặng đường dài đầy chông gai, thử thách với nhiều bước ngoặt lịch sử. Bắt đầu từ những ngày đầu khó khăn ở vùng núi Thanh Hóa, cuộc khởi nghĩa đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những thất bại ban đầu đến những thắng lợi quyết định, tạo nên một bản anh hùng ca bất diệt. 

Năm 1418–1423

Ngày 2 tháng Giêng năm Mậu Tuất (1418), Lê Lợi cùng các tướng sĩ dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn (Thanh Hóa). Tuy nhiên, lực lượng nghĩa quân còn yếu, thiếu thốn lương thực và vũ khí. Do đó, trước sự truy quét gắt gao của quân Minh, nghĩa quân phải rút vào vùng núi Chí Linh hiểm trở để bảo toàn lực lượng. Tại đây, đội quân đã phải trải qua những ngày tháng thiếu đói, tưởng chừng như không thể vượt qua.

Trong giai đoạn này, câu chuyện về sự hy sinh anh dũng của Lê Lai đã đi vào lịch sử. Để cứu Lê Lợi, Lê Lai đã giả trang thành vua và liều mình chiến đấu, thu hút sự chú ý của quân Minh, tạo cơ hội cho chủ tướng và nghĩa quân thoát hiểm. Sự hy sinh cao cả của Lê Lai đã giúp khởi nghĩa Lam Sơn sống sót qua những thời khắc nguy nan nhất, trở thành tấm gương sáng về lòng trung thành, quả cảm. Từ đó trong dân gian tương truyền câu nói “Mùng 1 Lê Lai, mùng 2 Lê Lợi” với ý nghĩa đến ngày giỗ Lê Lợi sau này thì hãy làm giỗ cho Lê Lai trước vì sự ơn nghĩa nặng sâu khó trả.  

Năm 1424–1426

Sau nhiều năm cầm cự, Lê Lợi cùng Nguyễn Chích quyết định chuyển hướng chiến lược, tiến vào Nghệ An. Đây là một bước ngoặt quan trọng, thay đổi cục diện cuộc chiến. Nghệ An là vùng đất rộng lớn, địa thế hiểm trở, có nhiều đồng bằng màu mỡ và dân cư đông đúc. 

Sau khi tiến quân vào đây, nghĩa quân đã nhanh chóng đánh chiếm được các vùng đất quan trọng, giải phóng thành Tân Bình và Thuận Hóa (nay là các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế).

Thắng lợi ở Nghệ An đã giúp khởi nghĩa Lam Sơn củng cố lực lượng, tích trữ lương thảo, xây dựng căn cứ địa vững chắc, tạo đà để chuẩn bị cho giai đoạn tổng phản công. 

Năm 1426

Năm 1426 đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của khởi nghĩa Lam Sơn từ thế phòng ngự sang thế chủ động tấn công. Sau khi củng cố lực lượng tại Nghệ An, nghĩa quân Lam Sơn chia thành nhiều mũi, tiến ra Bắc. Nghĩa quân đã liên tiếp giành thắng lợi ở nhiều trận đánh lớn, trong đó nổi bật nhất là trận Tốt Động – Chúc Động.

Trận Tốt Động – Chúc Động đã giáng một đòn mạnh vào quân Minh, tiêu diệt hàng vạn quân địch và làm suy sụp ý chí chiến đấu của chúng. Sau trận chiến này, nghĩa quân Lam Sơn đã tiến thẳng đến Đông Quan (Hà Nội ngày nay) và vây hãm thành, cắt đứt đường tiếp viện và cô lập quân địch. 

Năm 1427

Năm 1427, để giải vây cho thành Đông Quan, nhà Minh đã cử hai đạo viện binh lớn do Liễu Thăng và Mộc Thạnh chỉ huy, tổng cộng hơn 15 vạn quân, tiến vào Đại Việt. Nắm được ý đồ của địch, Lê Lợi và Nguyễn Trãi đã đưa ra chiến lược “vây thành diệt viện” vô cùng tài tình.

Tại ải Chi Lăng – Xương Giang, nghĩa quân đã phục kích và tiêu diệt hoàn toàn đạo quân của Liễu Thăng, khiến tướng giặc tử trận. Đạo quân của Mộc Thạnh nghe tin Liễu Thăng tử trận liền hoảng sợ, không dám tiến quân và buộc phải rút về nước. 

Trước tình thế không còn viện binh và bị bao vây chặt, Vương Thông, tướng chỉ huy quân Minh tại Đông Quan, đã phải chấp nhận đàm phán và rút toàn bộ quân về nước. Đây là thắng lợi quyết định, kết thúc 20 năm đô hộ, mở ra thời kỳ độc lập mới cho Đại Việt.

Chiến thuật & tổ chức lực lượng

Chiến thắng của khởi nghĩa Lam Sơn không chỉ dựa vào ý chí đấu tranh mà còn nhờ vào những chiến thuật quân sự độc đáo và cách tổ chức lực lượng tài tình. Đây chính là yếu tố làm nên sự khác biệt, giúp một lực lượng nhỏ bé có thể đánh bại quân đội hùng mạnh.

– “Tránh mạnh đánh yếu”, đánh vào tiếp vận – địa hình rừng núi, sông ngòi

Một trong những chiến thuật chủ đạo của khởi nghĩa Lam Sơn là “tránh mạnh đánh yếu”.  Tận dụng tối đa địa hình rừng núi, sông ngòi, nghĩa quân đã biến những vùng đất tưởng chừng như bất lợi thành một “thiên la địa võng” để giam chân và tiêu hao sinh lực địch bằng cách nhắm vào điểm yếu của chúng – các tuyến tiếp lương thực. Chiến lược này vừa bảo toàn lực lượng, vừa làm địch kiệt quệ, tạo tiền đề cho những trận quyết chiến sau này.

– Nghệ thuật quân sự khởi nghĩa Lam Sơn

Nghệ thuật quân sự của khởi nghĩa Lam Sơn là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chiến tranh du kích và chiến tranh chính quy. Ban đầu, khi lực lượng còn nhỏ, nghĩa quân chủ yếu sử dụng chiến thuật du kích, “vừa đánh vừa chạy”, “đánh úp bất ngờ”, gây hoang mang cho quân Minh. Dần dần, khi lực lượng lớn mạnh hơn, nghĩa quân đã chuyển sang các trận đánh quy mô lớn, mang tính chính quy, như trận Tốt Động – Chúc Động và Chi Lăng – Xương Giang..

– Địch vận và ngoại giao: thư từ, thuyết hàng, hội thề Đông Quan

Ngoài chiến sự, nghĩa quân Lam Sơn rất chú trọng công tác địch vận và ngoại giao. Thông qua thư từ, lời thuyết hàng, nghĩa quân thuyết phục binh lính và tướng lĩnh đối phương quy hàng, giảm bớt tổn thất. Trong đó phải kể đến sự kiện Hội thề Đông Quan (1427), khi quân Minh chấp nhận rút quân trong danh dự, tránh cảnh tàn sát, bảo toàn lực lượng cho cả hai bên. 

– Hậu cần: lương thảo, căn cứ, liên kết cộng đồng địa phương

Hậu cần là yếu tố sống còn của mọi cuộc chiến tranh, và khởi nghĩa Lam Sơn cũng không ngoại lệ. Ngay từ đầu, Lê Lợi đã nhận thức được tầm quan trọng của căn cứ địa để đảm bảo đầy đủ lương thảo cho phe ta. Căn cứ đầu tiên ở Lam Sơn, sau đó chuyển vào Nghệ An, đều là những nơi có địa thế hiểm trở, dễ phòng thủ và có nguồn cung lương thực dồi dào.

Sự giúp đỡ của nhân dân địa phương cũng là một trong những nguyên nhân thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Từ cung cấp lương thực, che giấu quân cho tới tham gia chiến đấu đã giúp nghĩa quân Lam Sơn vượt qua mọi khó khăn, duy trì cuộc chiến lâu dài và đi đến thắng lợi cuối cùng.

Kết quả và ý nghĩa lịch sử

Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã chấm dứt hoàn toàn ách đô hộ của nhà Minh, giành lại độc lập dân tộc. Tuy nhiên, ý nghĩa của sự kiện này không chỉ dừng lại ở đó. Nó còn mở ra một kỷ nguyên mới cho lịch sử Việt Nam, khẳng định tinh thần bất khuất, ý chí độc lập, tự chủ của dân tộc. 

Khôi phục độc lập, thống nhất đất nước

Khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi đã chấm dứt hoàn toàn 20 năm đô hộ của nhà Minh. Đây là thắng lợi vĩ đại, khôi phục lại nền độc lập, tự chủ cho dân tộc sau một thời gian dài chìm trong nô lệ. Toàn bộ lãnh thổ Đại Việt được giải phóng, đất nước được thống nhất từ Bắc chí Nam. Đây không chỉ là sự trở lại của một quốc gia độc lập mà còn là sự khẳng định chủ quyền, tự tôn dân tộc.

Lê Lợi lên ngôi (1428) – mở thời Lê sơ

Sau khi khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi, vào năm 1428, Lê Lợi lên ngôi vua, lấy hiệu là Lê Thái Tổ, lập ra triều đại nhà Hậu Lê. Đây là sự kiện quan trọng, đánh dấu sự ra đời của một triều đại phong kiến hùng mạnh và thịnh vượng bậc nhất trong lịch sử Việt Nam.

Triều đại nhà Hậu Lê đã xây dựng một thể chế chính trị vững mạnh, ban hành nhiều chính sách tiến bộ, đặc biệt là quyết định ban hành bộ luật Hồng Đức, giúp đất nước phát triển trên nhiều lĩnh vực. 

Bình Ngô đại cáo – tư tưởng độc lập dân tộc

Sau khi khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi, Nguyễn Trãi đã thay Lê Lợi viết “Bình Ngô đại cáo”, được coi như là một bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta. Không chỉ vậy, đây còn là một tác phẩm văn học vĩ đại, chứa đựng những tư tưởng lớn về độc lập, tự chủ của dân tộc.

Trong “Bình Ngô đại cáo”, Nguyễn Trãi đã khẳng định chủ quyền, nền văn hiến lâu đời của Đại Việt, lên án tội ác của quân Minh và tuyên bố thắng lợi vĩ đại của khởi nghĩa Lam Sơn. “Bình Ngô đại cáo” đã trở thành một biểu tượng bất diệt, truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ người Việt về lòng yêu nước và ý chí đấu tranh dân tộc.

Nhân vật tiêu biểu khởi nghĩa Lam Sơn

Khởi nghĩa Lam Sơn không thể thành công nếu thiếu đi sự đóng góp của những nhân vật kiệt xuất. Mỗi người trong số họ, từ người lãnh đạo tài ba đến những vị tướng dũng mãnh, đều đóng một vai trò quan trọng, góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại. 

 – Lê Lợi

Lê Lợi, người anh hùng áo vải, được xem là linh hồn của khởi nghĩa Lam Sơn. Ông không chỉ là người khởi xướng mà còn là tổng chỉ huy tài ba của toàn bộ cuộc chiến. Với tài năng quân sự và khả năng thu phục nhân tâm.

Không chỉ giỏi về quân sự, Lê Lợi còn là một nhà chính trị sắc sảo, có tầm nhìn xa trông rộng. Sau khi thắng lợi, ông đã lên ngôi vua, lập nên nhà Hậu Lê, mở ra một thời kỳ phát triển rực rỡ cho đất nước.

– Nguyễn Trãi

Nguyễn Trãi, một trong “tứ trụ triều đình” thời Hậu Lê, là một trí thức uyên bác và là một nhà chiến lược tài ba. Mặc dù không trực tiếp cầm quân ra trận, vai trò của ông trong khởi nghĩa Lam Sơn là không thể phủ nhận. Ông đã giúp Lê Lợi xây dựng đường lối chiến lược, đưa ra nhiều kế sách quan trọng

Tác phẩm “Bình Ngô đại cáo” do ông soạn thảo đã trở thành bản tuyên ngôn độc lập thứ hai của dân tộc Việt Nam. Nguyễn Trãi cũng là người có vai trò lớn trong công cuộc thuyết hàng, ngoại giao với quân Minh sau chiến thắng. Ông là người giúp Lê Lợi kết hợp nhuần nhuyễn giữa “đánh” và “đàm”, giữa “sức mạnh quân sự” và “sức mạnh lòng người”.

– Nguyễn Chích

Ông là người đã đưa ra một quyết định táo bạo và mang tính đột phá cho cuộc khởi nghĩa Lam Sơn – chuyển hướng vào Nghệ An. Với sự thông thạo địa hình và khả năng chỉ huy quân sự, Nguyễn Chích đã giúp nghĩa quân nhanh chóng làm chủ vùng đất này, tạo bàn đạp vững chắc để tiến ra Bắc, làm nên những chiến thắng vĩ đại sau này. 

– Lê Lai

Lê Lai, một trong những khai quốc công thần của nhà Hậu Lê, là biểu tượng của lòng trung thành và sự hy sinh cao cả. Trong giai đoạn đầu đầy khó khăn của khởi nghĩa Lam Sơn, khi nghĩa quân bị quân Minh vây hãm gắt gao ở vùng núi Chí Linh, Lê Lai đã tình nguyện hy sinh thân mình để cứu chủ tướng Lê Lợi.

FAQs – giải đáp câu hỏi về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

Kết luận

Khởi nghĩa Lam Sơn là một bản anh hùng ca bất diệt, biểu tượng cho ý chí độc lập, tinh thần quật cường của dân tộc Việt Nam. Để cho con yêu lịch sử qua các câu chuyện, trò chơi thì ba mẹ hãy nhanh tay đăng ký sớm cho con app giáo dục sớm KidsUP Pro để nhận được những ưu đãi phù hợp nhất ba mẹ nhé.