Áp lực là gì mà khiến nhiều học sinh dễ nhầm lẫn với áp suất trong vật lý? Chỉ một khái niệm nhỏ nhưng nếu hiểu sai, bạn có thể mất điểm đáng tiếc khi làm bài kiểm tra. Bài viết này của KidsUP sẽ giúp bạn hiểu đúng, nhớ lâu và vận dụng chính xác kiến thức về áp lực ngay từ lần học đầu tiên.
Trong vật lý, áp lực là gì được hiểu là lực mà vật tác dụng vuông góc lên bề mặt tiếp xúc của vật khác. Khái niệm này thường xuất hiện trong chương trình Khoa học – Vật lý bậc THCS, đặc biệt là lớp 8, và là nền tảng để học sinh tiếp cận các kiến thức nâng cao hơn như áp suất hay lực ma sát.
Điểm quan trọng đầu tiên cần nhớ: áp lực không phải là một loại lực mới, mà là cách gọi riêng của lực khi nó tác dụng lên một bề mặt tiếp xúc. Ví dụ, khi bạn đặt một cuốn sách lên bàn, trọng lực của cuốn sách tác dụng xuống mặt bàn theo phương thẳng đứng. Lúc này, trọng lực đó chính là áp lực mà sách tác dụng lên bàn.
Về bản chất ta có công thức tính áp suất là: p = F/S
Từ công thức tính áp suất ta có công thức tính áp lực là: F = p.S
Trong đó:
Ý nghĩa của từng đại lượng cần được hiểu rõ để tránh học sai bản chất. Lực tác dụng càng lớn thì áp lực càng lớn, nếu bề mặt tiếp xúc không đổi. Ví dụ, một người nặng 60 kg đứng trên sàn nhà sẽ tạo áp lực lớn hơn một người nặng 40 kg, vì trọng lực của người nặng lớn hơn.
Tuy nhiên, khi học sinh chỉ dừng lại ở công thức mà không liên hệ với thực tế thì rất dễ nhầm sang khái niệm áp suất. Áp lực chỉ nói đến độ lớn của lực, chưa xét đến diện tích bề mặt. Chính vì vậy, khi làm bài tập, học sinh cần đọc kỹ đề bài để xác định xem câu hỏi đang yêu cầu tính áp lực hay áp suất.
Đây là phần khiến nhiều học sinh nhầm lẫn nhất khi học vật lý. Áp lực và áp suất có liên quan chặt chẽ nhưng không giống nhau.
| Tiêu chí | Áp lực | Áp suất |
| Bản chất | Là lực tác dụng vuông góc lên bề mặt tiếp xúc | Là độ lớn của áp lực trên một đơn vị diện tích |
| Ký hiệu | F | p |
| Công thức | F (thường là trọng lực) | p = F / S |
| Phụ thuộc vào | Độ lớn của lực | Lực và diện tích tiếp xúc |
| Đơn vị | Niutơn (N) | Pascal (Pa) |
| Ví dụ | Người đứng trên sàn tác dụng áp lực xuống sàn | Giày cao gót tạo áp suất lớn hơn giày thể thao |
Để học tốt và nhớ lâu khái niệm áp lực là gì, học sinh có thể áp dụng một số mẹo đơn giản nhưng hiệu quả.
Thứ nhất, luôn gắn khái niệm với tình huống thực tế. Mỗi khi gặp một ví dụ trong đời sống, hãy tự hỏi lực nào đang tác dụng và bề mặt tiếp xúc ở đâu. Việc này giúp não bộ ghi nhớ kiến thức một cách tự nhiên.
Thứ hai, học sinh nên vẽ hình minh họa khi làm bài tập. Chỉ cần một hình vẽ đơn giản thể hiện vật, mặt tiếp xúc và hướng lực tác dụng cũng đủ để tránh nhầm lẫn giữa áp lực và các loại lực khác.
Thứ ba, khi học song song áp lực và áp suất, hãy lập bảng so sánh ngắn gọn. Việc đặt hai khái niệm cạnh nhau sẽ giúp nhận ra điểm giống và khác một cách rõ ràng.
Cuối cùng, đừng học thuộc định nghĩa một cách khô khan. Thay vào đó, hãy tự giải thích lại bằng lời của mình. Khi bạn có thể giải thích cho người khác hiểu, đó là lúc bạn đã thực sự nắm vững kiến thức.
Áp lực là một khái niệm quen thuộc nhưng vẫn khiến nhiều học sinh băn khoăn. Dưới đây là những câu hỏi thường gặp giúp làm rõ hơn áp lực là gì trong vật lý.
Áp lực thực chất là một trường hợp cụ thể của lực. Đó là lực tác dụng vuông góc lên bề mặt tiếp xúc. Không phải mọi lực đều là áp lực, nhưng mọi áp lực đều là lực.
Cách nói này thực chất thường dùng cho áp suất. Khi diện tích tiếp xúc nhỏ, cùng một áp lực sẽ tạo ra áp suất lớn hơn. Áp lực bản thân không thay đổi nếu lực không đổi.
Có. Trong nhiều trường hợp, áp lực chính là trọng lực của vật, mà trọng lực lại phụ thuộc vào khối lượng. Vật càng nặng thì áp lực tác dụng lên bề mặt càng lớn.
Về mặt áp lực, nếu người mang giày cao gót và giày thể thao có cùng khối lượng thì áp lực là như nhau. Tuy nhiên, do diện tích tiếp xúc nhỏ nên giày cao gót tạo ra áp suất lớn hơn.
Có liên quan gián tiếp. Lực tác dụng của tay không đổi, nhưng lưỡi dao sắc có diện tích tiếp xúc nhỏ hơn, làm tăng áp suất, giúp cắt dễ hơn. Áp lực không đổi, nhưng hiệu quả cắt tăng lên.
Hiểu đúng áp lực là gì trong vật lý sẽ giúp học sinh tránh được những nhầm lẫn phổ biến và học tốt hơn các kiến thức liên quan như áp suất. Khi nắm chắc bản chất, việc làm bài tập và vận dụng vào thực tế sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Để trẻ yêu thích việc học địa lý, lịch sử, khoa học nhân loại, khoa học tự nhiên cùng nhiều môn học hữu ích khác như toán toán tư duy, tiếng anh, tiếng Việt,… thì ba mẹ hoàn toàn có thể yên tâm với app giáo dục sớm KidsUP Pro dành cho trẻ từ 1 – 8 tuổi. Học ngay trên điện thoại chỉ cần 15 phút mỗi ngày theo cài đặt và không cần kết nối wifi. Ba mẹ hãy đăng ký cho con từ sớm để nhận được những ưu đãi phù hợp nhất từ KidsUP nhé!
Chào các độc giả của KidsUP, mình là Khả Như – tác giả tại chuyên mục “Kiến thức giáo dục sớm”. Mình đã có 3 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực biên soạn nội dung và chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm trong các lĩnh vực giáo dục trẻ nhỏ, nuôi dạy con,…. Mình hy vọng rằng với những nội dung tâm huyết mình đăng tải trên sẽ đem tới cho các bậc phụ huynh cũng như các bé nhiều giá trị hữu ích.
