Dạy bé thông minh với 7 cách thật dễ dàng
28/03/2022
Mưa đá là hiện tượng thời tiết tưởng quen mà lạ – những hạt băng lạnh buốt bất ngờ rơi xuống giữa trời mưa giông, khiến nhiều người không khỏi giật mình. Hiểu đúng mưa đá là gì và vì sao bầu trời có thể “trút đá” sẽ giúp phụ huynh và trẻ nhỏ biết cách phòng tránh an toàn hơn. Bài viết dưới đây của KidsUP sẽ giải thích hiện tượng này bằng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu nhưng vẫn chính xác theo khoa học khí tượng học.
Theo khí tượng học, hiện tượng này chỉ xảy ra khi trong đám mây tồn tại đồng thời ba yếu tố: nhiệt độ đủ lạnh, độ ẩm cao và đặc biệt là các dòng khí đối lưu mạnh có khả năng nâng – hạ giọt nước liên tục.
– Vai trò của các dòng khí đối lưu mạnh trong cơn giông
Trong những cơn giông lớn, luồng khí nóng từ mặt đất bốc lên mạnh mẽ và gặp tầng khí lạnh ở phía trên. Sự va chạm này tạo ra các dòng đối lưu có vận tốc rất cao, đẩy các giọt nước lên – xuống liên tục trong đám mây. Khi lên càng cao, nhiệt độ càng giảm khiến các giọt nước bắt đầu đóng băng.
– Quá trình những giọt nước bị đóng băng nhiều lần
Khi giọt nước đã đóng băng một phần, nó lại bị dòng khí đẩy xuống lớp khí nóng hơn rồi tiếp tục hút thêm hơi nước, rồi lại được nâng lên vùng khí lạnh để đóng băng thêm. Chu trình lặp đi lặp lại này khiến hạt băng ngày càng lớn hơn. Khi trọng lượng hạt đá vượt khả năng nâng của dòng khí đối lưu, chúng rơi xuống mặt đất – tạo thành hiện tượng mưa đá.
Quá trình này giúp lý giải vì sao hạt mưa đá có nhiều lớp băng đồng tâm giống như cấu trúc của củ hành: mỗi lớp là một lần giọt nước “đi lên – đi xuống” trong đám mây.
Hiện tượng mưa đá tại Việt Nam không phải hiếm, đặc biệt ở các tỉnh miền núi và trung du.
– Ảnh hưởng của gió mùa và vùng áp thấp nhiệt đới
Khi có các đợt gió mùa Đông Bắc tràn về, không khí lạnh di chuyển nhanh và gặp lớp không khí nóng ẩm sẵn có. Sự xung đột nhiệt độ mạnh mẽ tạo điều kiện để hình thành các khối mây vũ tích có khả năng gây mưa đá.
Tương tự, vùng áp thấp hoặc rãnh thấp nhiệt đới khi hoạt động cũng khiến khí quyển mất cân bằng, tạo ra đối lưu mạnh kéo theo mưa giông và mưa đá.
– Biến đổi khí hậu khiến tần suất mưa đá tăng lên ra sao?
Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu làm thời tiết trở nên cực đoan hơn: nóng hơn vào mùa hè, lạnh hơn vào một số thời điểm và độ ẩm biến động thất thường. Chính sự bất ổn này khiến mưa đá xuất hiện với tần suất cao hơn so với trước đây. Nhiều nghiên cứu khí tượng chỉ ra rằng sự gia tăng của bão nhiệt đới và các cơn giông mạnh cũng góp phần trực tiếp làm tăng khả năng xảy ra mưa đá.
Trước khi mưa đá xảy ra, bầu trời thường xuất hiện một loạt tín hiệu bất thường mà nếu quan sát kỹ, phụ huynh và giáo viên hoàn toàn có thể nhận biết trước để kịp thời đưa trẻ vào nơi an toàn.
– Mây đen phát triển mạnh và có hình dạng “củ súp lơ”
Đây là đặc trưng của mây vũ tích (cumulonimbus) – loại mây duy nhất có thể tạo ra mưa đá. Đám mây này thường đội cao lên bầu trời, phình to ở phần trên, trông như bông súp lơ khổng lồ. Khi thấy mây phát triển nhanh theo chiều thẳng đứng, đó là dấu hiệu đối lưu mạnh – điều kiện quan trọng dẫn đến mưa đá.
– Gió đổi chiều liên tục và trở nên mạnh hơn bất thường
Trong giai đoạn hình thành giông, gió ở tầng thấp thường hoạt động hỗn loạn: lúc thổi mạnh, lúc xoáy, có khi đổi hướng đột ngột. Đây là hậu quả của sự va chạm giữa hai khối không khí nóng – lạnh đang đối đầu trong đám mây giông.
– Mưa đá làm nhiệt độ giảm nhanh rõ rệt
Không khí có thể lạnh đi rõ rệt, đôi khi giảm 3–5°C chỉ trong thời gian ngắn. Đây là tín hiệu cho thấy khối khí lạnh ở tầng cao đang hạ xuống rất nhanh, kéo theo khả năng xuất hiện băng đá.
– Âm thanh của sấm và sét xuất hiện dày đặc
Mưa đá thường đi kèm giông mạnh. Nếu nghe tiếng sấm vang xa liên tục hoặc có hiện tượng chớp giật dọc bầu trời, rất có thể đám mây đang tích điện mạnh – dấu hiệu cho thấy cơn giông đang phát triển đến giai đoạn cực điểm.
– Xuất hiện những hạt mưa lẫn băng nhỏ (“mưa viên”)
Trước khi mưa đá rơi mạnh, một số khu vực sẽ xuất hiện những hạt mưa lạnh buốt hoặc những viên băng nhỏ như hạt gạo. Đây là “bản nháp” của mưa đá, xảy ra khi các tinh thể băng nhỏ vừa rơi xuống nhưng chưa kịp kết thành viên lớn.
Ngoài ra, một số dấu hiệu khác cũng đáng chú ý:
Việc nhận biết sớm những dấu hiệu này đặc biệt quan trọng đối với gia đình có trẻ nhỏ, giúp bạn kịp thời đưa trẻ vào nơi trú an toàn, đồng thời hạn chế tối đa thiệt hại tài sản trong cơn giông đá.
Mưa đá tuy diễn ra trong thời gian ngắn, nhưng mức độ tàn phá lại rất lớn do tốc độ rơi nhanh và sức nặng của từng viên băng. Nhiều nghiên cứu cho thấy, hạt mưa đá lớn có thể rơi xuống với vận tốc 70–100 km/h, đủ để làm thủng mái tôn hoặc gây thương tích nghiêm trọng cho con người.
– Gây hư hỏng nhà cửa và công trình xây dựng
Mái tôn, ngói, cửa kính, giếng trời là những vị trí dễ bị phá hủy nhất. Những viên đá có đường kính trên 2–3 cm có thể làm móp mái nhà, vỡ kính cửa sổ và gây hư hỏng các vật dụng ngoài trời. Đặc biệt tại các tỉnh miền núi, nơi nhà tạm hoặc mái fibro xi măng còn phổ biến, thiệt hại do mưa đá thường nặng nề hơn.
– Những tác động đến môi trường và cuộc sống
Mưa đá có thể “quét sạch” cả ruộng hoa màu chỉ trong vài phút. Rau xanh bị dập nát, cây ăn quả bị gãy cành, lá bị rách hoặc thủng lỗ chỗ. Với những loại cây trồng đang trong giai đoạn ra hoa – đậu quả, thiệt hại có thể lên đến 60–80%. Ngoài ra, lớp băng đá tan chậm có thể làm đất bị lạnh đột ngột, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây.
– Con người và động vật nếu đang đi ngoài đường thì rất nguy hiểm
Hạt đá lớn rơi từ độ cao hàng trăm mét có thể gây chấn thương đầu, vai, cổ hoặc lưng nếu không có nơi trú tránh. Trẻ nhỏ là đối tượng dễ gặp nguy hiểm nhất vì phản xạ né tránh còn hạn chế. Đối với động vật, đặc biệt là gia cầm hoặc vật nuôi thả ngoài sân, mưa đá có thể gây thương tích hoặc khiến chúng hoảng loạn, bỏ chạy.
– Gây tắc nghẽn đường phố và hệ thống thoát nước
Lượng băng đá lớn rơi dồn dập khiến nước không kịp thoát, dẫn đến ứ đọng, tạo thành lớp bùn – đá dày trên đường. Điều này gây khó khăn cho việc di chuyển và làm tăng nguy cơ trượt ngã.
– Gây hoảng sợ cho trẻ nhỏ
Mưa đá đi kèm tiếng động lớn từ giông sét dễ làm trẻ hoảng sợ, đặc biệt là những bé nhạy cảm với âm thanh. Việc giải thích trước cho trẻ về hiện tượng mưa đá sẽ giúp giảm bớt lo lắng khi hiện tượng này diễn ra.
Để giảm thiểu rủi ro, phụ huynh và trẻ nhỏ nên tuân theo một số nguyên tắc an toàn:
Những biện pháp đơn giản này giúp hạn chế thương tích và thiệt hại tài sản.
Mưa đá gồm những hạt băng rơi trong cơn giông mạnh. Mưa tuyết xuất hiện khi nhiệt độ không khí ở mặt đất xuống dưới 0°C. Còn mưa giông chỉ là mưa kèm sấm sét, gió mạnh – không nhất thiết có đá.
Có thể, nhưng không chính xác tuyệt đối. Các cơ quan khí tượng có thể dự báo vùng có nguy cơ mưa đá dựa vào dữ liệu radar và sự phát triển của mây dông.
Mưa đá hoàn toàn không độc hại. Chúng chỉ là nước đóng băng tự nhiên, không chứa chất lạ như tin đồn trên mạng.
Phần nào có thể. Nếu thấy mây giông dạng “củ súp lơ” phát triển rất nhanh, kèm gió mạnh, không khí lạnh xuống đột ngột, rất có thể mưa đá sẽ xuất hiện.
Hiểu đúng mưa đá là gì giúp chúng ta chủ động hơn trong việc bảo vệ bản thân và gia đình, đặc biệt là trẻ nhỏ. Dù hiện tượng này ngày càng xuất hiện với tần suất cao hơn do biến đổi khí hậu, chúng ta hoàn toàn có thể giảm thiểu rủi ro bằng cách quan sát dấu hiệu thời tiết và áp dụng các biện pháp an toàn kịp thời.
Để trẻ yêu thích việc học địa lý, lịch sử, khoa học nhân loại, khoa học tự nhiên cùng nhiều môn học hữu ích khác như toán toán tư duy, tiếng anh, tiếng Việt,… thì ba mẹ hoàn toàn có thể yên tâm với app giáo dục sớm KidsUP Pro dành cho trẻ từ 1 – 8 tuổi. Học ngay trên điện thoại mà không cần kết nối wifi. Ba mẹ hãy đăng ký cho con từ sớm để nhận được những ưu đãi phù hợp nhất từ KidsUP nhé!
Chào các độc giả của KidsUP, mình là Khả Như – tác giả tại chuyên mục “Kiến thức giáo dục sớm”. Mình đã có 3 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực biên soạn nội dung và chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm trong các lĩnh vực giáo dục trẻ nhỏ, nuôi dạy con,…. Mình hy vọng rằng với những nội dung tâm huyết mình đăng tải trên sẽ đem tới cho các bậc phụ huynh cũng như các bé nhiều giá trị hữu ích.
